Bezpieczeństwo

Adware

oprogramowanie reklamowe

Adware to oprogramowanie wyświetlające reklamy, które może śledzić aktywność użytkownika, zmieniać ustawienia przeglądarki i obniżać bezpieczeństwo urządzenia.

Adware

Czym jest adware?

Adware to oprogramowanie reklamowe, które wyświetla reklamy na komputerze, telefonie, w aplikacji lub przeglądarce. Nazwa pochodzi od angielskiego określenia advertising-supported software, czyli oprogramowania wspieranego reklamami.

Nie każde adware jest wirusem. Darmowa aplikacja może legalnie wyświetlać reklamy, aby finansować swój rozwój. Problem pojawia się wtedy, gdy reklamy są natrętne, instalacja modułu reklamowego nie została jasno opisana, a program bez świadomej zgody użytkownika zmienia ustawienia lub gromadzi dane.

Jak działa adware?

Adware zazwyczaj działa w tle. Jego zadaniem może być wyświetlanie reklam, generowanie kliknięć, przekierowywanie ruchu lub tworzenie profilu zainteresowań użytkownika. W tym celu niektóre programy analizują odwiedzane strony, zapytania wpisywane w wyszukiwarkę i sposób korzystania z aplikacji.

Adware może:

  • wyświetlać natrętne pop-upy, banery i fałszywe powiadomienia,
  • otwierać nowe karty lub okna bez działania użytkownika,
  • przekierowywać na strony reklamowe,
  • zmieniać stronę startową albo domyślną wyszukiwarkę,
  • instalować nieznane rozszerzenia przeglądarki,
  • śledzić aktywność użytkownika w celach reklamowych,
  • zwiększać użycie procesora, pamięci i baterii.

Najczęściej oprogramowanie reklamowe trafia na urządzenie razem z darmowym programem. Użytkownik może je zainstalować przypadkowo, akceptując wszystkie opcje instalatora. Inne źródła to fałszywe aktualizacje, pirackie aplikacje, podejrzane rozszerzenia oraz reklamy prowadzące do niebezpiecznych stron.

Adware a PUP, malware i spyware

Adware często zalicza się do kategorii PUP lub PUA, czyli potencjalnie niepożądanych programów albo aplikacji. Jest to szersza grupa oprogramowania, które nie zawsze spełnia definicję złośliwego kodu, ale może utrudniać pracę, obniżać wydajność lub naruszać prywatność.

Najważniejsze różnice wyglądają następująco:

  • Adware koncentruje się na reklamach, przekierowaniach i generowaniu przychodu z kliknięć.
  • Spyware służy przede wszystkim do szpiegowania użytkownika i zbierania informacji.
  • Malware to ogólna kategoria złośliwego oprogramowania, do której należą między innymi trojany, ransomware i keyloggery.
  • Phishing wykorzystuje fałszywe strony lub wiadomości do wyłudzania haseł, danych płatniczych i innych poufnych informacji.

Granice między tymi pojęciami mogą się zacierać. Adware, które potajemnie śledzi użytkownika, utrudnia odinstalowanie lub pobiera dodatkowe składniki, może stanowić poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Czy adware jest wirusem?

Adware nie zawsze jest wirusem. Klasyczny wirus potrafi infekować pliki i samodzielnie rozprzestrzeniać się na kolejne systemy. Adware zwykle działa inaczej, ponieważ jego podstawowym celem jest prezentowanie reklam, przekierowywanie ruchu albo profilowanie użytkownika.

Nie oznacza to jednak, że można je ignorować. Agresywne adware może osłabiać zabezpieczenia, obniżać wydajność urządzenia, naruszać prywatność i zwiększać ryzyko wejścia na stronę rozpowszechniającą malware.

Jak rozpoznać adware?

Najczęstsze objawy obecności adware to:

  • reklamy pojawiające się w miejscach, w których wcześniej ich nie było,
  • samoczynne otwieranie nowych kart i okien,
  • zmiana strony startowej lub domyślnej wyszukiwarki,
  • przekierowania po kliknięciu zwykłego linku,
  • nieznane rozszerzenia w Chrome, Edge, Firefox lub Safari,
  • wolniejsze działanie systemu i szybsze zużywanie baterii,
  • komunikaty programu antywirusowego dotyczące PUP, PUA lub adware.

Pojedynczy objaw nie musi oznaczać infekcji. Jeśli kilka symptomów występuje jednocześnie, warto sprawdzić ostatnio zainstalowane aplikacje, rozszerzenia przeglądarki i historię pobierania plików.

Jak usunąć adware?

Aby usunąć adware z komputera lub telefonu, należy najpierw ustalić, która aplikacja albo wtyczka odpowiada za niepożądane reklamy. Następnie warto wykonać poniższe czynności:

  1. Sprawdź programy zainstalowane w ostatnich dniach i usuń te, których nie rozpoznajesz.
  2. Przejrzyj rozszerzenia przeglądarki oraz wyłącz podejrzane dodatki.
  3. Wyczyść dane przeglądania i w razie potrzeby przywróć domyślne ustawienia przeglądarki.
  4. Uruchom pełne skanowanie sprawdzonym programem antywirusowym lub narzędziem do wykrywania PUP.
  5. Zaktualizuj system operacyjny, przeglądarkę i pozostałe aplikacje.
  6. Sprawdź programy uruchamiane automatycznie wraz z systemem.
  7. Zmień hasła, jeśli podejrzewasz śledzenie aktywności lub przejęcie danych.

Jeżeli adware wraca po usunięciu, w systemie może działać dodatkowy moduł, który ponownie instaluje niepożądane składniki. Pomocne może być wtedy skanowanie w trybie awaryjnym, użycie wyspecjalizowanego narzędzia zabezpieczającego lub konsultacja ze specjalistą.

Jak chronić się przed adware?

Najskuteczniejszą ochroną jest ostrożność podczas pobierania i instalowania programów. Oprogramowanie należy pobierać z oficjalnych stron producentów, zaufanych repozytoriów lub sklepów z aplikacjami.

Warto również:

  • wybierać niestandardowy tryb instalacji i odznaczać zbędne dodatki,
  • unikać pirackich programów oraz fałszywych aktualizacji,
  • regularnie aktualizować system i aplikacje,
  • korzystać z aktualnego programu antywirusowego,
  • ograniczyć liczbę rozszerzeń przeglądarki,
  • sprawdzać uprawnienia nadane aplikacjom,
  • wykonywać kopie zapasowe ważnych danych,
  • nie klikać podejrzanych reklam i powiadomień.

Adware a bezpieczeństwo strony internetowej

Obecność reklam na urządzeniu użytkownika nie musi oznaczać, że odwiedzana strona została zainfekowana. Źródłem problemu może być lokalna aplikacja lub rozszerzenie przeglądarki. Zdarza się jednak, że przejęta witryna, złośliwy skrypt reklamowy albo podmienione przekierowanie wyświetla obce reklamy i kieruje odwiedzających na niebezpieczne adresy.

Właściciel strony powinien regularnie aktualizować CMS, motywy, rozszerzenia i zewnętrzne skrypty. Należy także kontrolować konta administratorów, uprawnienia do plików oraz nietypowe przekierowania. Dotyczy to zarówno stron opartych na WordPressie, jak i serwisów wykorzystujących TYPO3.

Certyfikat SSL szyfruje połączenie pomiędzy użytkownikiem a witryną, ale nie usuwa adware z urządzenia. Ochronę strony powinny uzupełniać kopie zapasowe, firewall, silne hasła, uwierzytelnianie wieloskładnikowe i ograniczenie uprawnień użytkowników.

Najczęstsze pytania o adware

Czy adware zawsze jest złośliwe?

Nie. Niektóre darmowe programy jawnie wyświetlają reklamy zgodnie z regulaminem. Za niepożądane uznaje się przede wszystkim adware, które ukrywa swoje działanie, utrudnia odinstalowanie, zmienia ustawienia lub zbiera dane bez jasnej zgody.

Jak adware trafia na komputer?

Najczęściej jest instalowane razem z darmowym programem. Może również pochodzić z podejrzanego rozszerzenia przeglądarki, fałszywej aktualizacji, pirackiej aplikacji lub reklamy prowadzącej do niebezpiecznej strony.

Czy adware może kraść dane?

Niektóre odmiany adware analizują historię przeglądania, zapytania w wyszukiwarce i inne informacje o aktywności użytkownika. Jeżeli program przechwytuje hasła lub dane płatnicze, może być połączony z groźniejszym rodzajem malware, na przykład spyware albo keyloggerem.

Czy program antywirusowy usuwa adware?

Wiele programów zabezpieczających wykrywa adware jako PUP lub PUA. Skuteczność zależy jednak od konkretnego zagrożenia, dlatego czasami konieczne jest także ręczne usunięcie aplikacji, rozszerzeń i zmienionych ustawień.

Czy SSL chroni przed adware?

Nie. SSL zabezpiecza transmisję danych między przeglądarką a serwerem, ale nie usuwa adware z komputera ani telefonu. Ochrona wymaga również aktualizacji, ostrożnego instalowania aplikacji i korzystania ze sprawdzonych narzędzi bezpieczeństwa.